ژئوپارک قشم
بىشک در دورانهاى قبل از تاريخ، آنچه امروز جزيره قشم خوانده مىشود در زير آبهاى خليج هميشه فارس قرار داشته است. اما بر اثر تحولات دورانى، سطح آب فروکش کرده و بخشهاى برآمده زيردريايى بهصورت جزيره درآمدهاند. در اين جزاير ـ از جمله قشم ـ کوههاى کم ارتفاع فراوان است. سطح اين کوهها را لايههاى مرجانى، اسفنجى و دوکفهاىها پوشاندهاند که خود موجب حفاظت خاکهاى نرم شيست و مارن نيز سطح مرجانى شده است. با وجود اين، بادها، بارانها و طوفانهاى بارانزا که تقريباً موازى و با زاويه کمى از زمين مىوزند باعث فرسايش تنه کوهها و فروريختن پوششهاى مرجانى شدهاند. در اثر اين فعل و انفعال طبيعى کوهسرها، نيمرخهاى انسان و پرندگان، مخروطها و هرمها، نمادها و تنديسهاى ديدنى و زيبايى در سراسر جزيره پديد آمده که از همين حيث نيز جزيره قشم و جزاير اطراف آن از ديگر جزاير خليج فارس ممتاز و به راستى استثنايى است.
مجمسههاى طبيعى و نقش برجستههاى پراکنده در سرتاسر جزيره قشم که بر اثر عوامل فرسايش چون باد و باران طى قرنها در چنين شکنج کوهها، اعماق درهها و بر ديواره کوههاى قشم پديد آمدهاند بخش بزرگى از جاذبههاى طبيعتگردى قشم هستند. ستونها و حجمهاى اعجابانگيز از جمله چشماندازهاى ديدنى جزيره قشم به شمار مىآيند و نشانگر ديرينه سالى و اهميت اين جزيره به لحاظ زيباشناختى هستند. نظير اين کوهها در ديگر قارهها و در بيابانهايى که توسعه شهرى کمترى دارند ممکن است به چشم آيد. اما دسترسى گردشگران به آنها دشوار است. کوهها و درههاى قشم به عنوان بازمانده دوران گذشته زمينشناختى به راحتى قابل دسترس و تماشا است و اين يکى از جاذبههاى کمنظير اين خطه به شمار مىرود.
ژئوپارک قشم
در امتداد درازاى جزيره قشم، رشته کوهى قرار گرفته که ارتفاع آن بهندرت از سيصد متر تجاوز مىکند. طول اين رشته کوه که از شرق به غرب در سراسر جزيره کشيده شده است، تقريباً مساوى با طول قشم و درحدود يکصد و ده کيلومتر است.
کوههاى قشم وضعيت و شکل کاملاً ويژهاى دارند. اين کوهها از لايههاى رسوبى افقى و موازى تشکيل شدهاند بهگونهاى که پىگيرى لايههاى مختلف کوه در سراسر جزيره کاملاً ممکن است. تنها در دو نقطه، به دليل حضور گنبدهاى نمک، ترتيب و شکل قرار گرفتن لايهها از حالت افقى خارج شده است.
در بخش غربى جزيره که گنبد نمک (کوه نمکدان) قرار گرفته، ارتفاع اين لايهها در اثر فشار گنبد افزايش يافته و به 395 متر رسيده است. در بقيه ارتفاعات جزيره بلندى کوهها در حدود دويست متر است. در بلنداى اين ارتفاعات دشتهاى کاملاً مسطحى قرار دارند که پوشش گياهى بسيار خوب نيز دارند (مانند منطقه موسوم به بام قشم که درختان کهنسالى در آن وجود دارد). اطراف اين کوهها را ديوارههاى بلند فرارگرفتهاند که در اثر باد و باران و دريا فرسايش يافته و شکلهاى بديعى بهوجود آوردهاند.
نخستين ژئوپارک کشور در جزيره قشم
دشتها، درهها، سواحل و کوههاى جزيره هم وضعيتى يگانه و کمنظير از نظر پوشش گياهى، حضور حيات وحش و وجود پديدههاى نادر زمينشناسى دارند.
بخش غربى جزيره قشم از بيشترين زيستگاههاى با ارزش برخوردار است و پديدههاى زمينشناسى بسيار زيبا، بىنظير و عظيم در اين بخش جزيره به وفور ديده مىشود.
در اين بخش از جزيره علاوه بر گونههاى گياهى و جانورى زيبا، کمياب و در خطر انقراض که در سطح ملى و همچنين جهانى از ارزش بسيارى برخوردارند، پديدههاى زمينشناسى نادر و بىمانندى نيز وجود دارند که هريک به تنهايى جذابيت و زيبايى خاص دارند.
مجسمههاى طبيعى و نقش برجستههاى پراکنده، چينخوردگىها و کوههاى شگفتآور، سطوح تخت و صفهها در ارتفاعات، ستونهاى حاصل از عوامل فرسايش، برجستگىها و فرورفتگىهاى بهوجود آمده از هوازدگى، مخروط افکنهها و قطعههاى فروافتاده در پاى ارتفاعات، کوهسرها و هيکلهاى که دست هنرمند طبيعت به تازيانه باد و باران پديد آورده، تنديسهاى اعجابآورى که در شکلهاى مختلف همچون لاکپشت، سگ، مارمولک، اسب آبى و يا حتى چهره آدمى در حالت خشم و فرياد و ... همه و همه بخش بزرگى از طبيعت مسحورکننده قشم هستند و از جاذبههاى کمنظير طبيعتگردى اين جزيره بهشمار مىروند.
در سواحل جنوبى بخش غربى جزيره از بندر ماهيگيرى سلخ تا روستاى کانى ـ يعنى در فاصله سىکيلومتر از ساحل جزيره ـ روستا، مزرعه و هيچ نوع تمرکز و تجمع انسانى وجود ندارد. در بخش غربى جزيره حضور انسان و فعاليتهاى دامدارى و کشاورزى از زمانهاى قديم بسيار ناچيز بوده است و در حال حاضر نيز قابل توتجه نيست. در اين بخش از جزيره پديدههايى وجود دارند همچون:
جنگلهاى حرا، گنبد نمک، غارهاى نمک، چشمههاى آب معدنى، تنگه چاهکو، تنگ عالى، بام قشم، دره تنديسها، کلات کشتاران و دهها تخته سنگ و صخره با شکلهاى عجيب و غريب.
با توجه به غناى طبيعى و قابليتهاى تنوع زيستى جزيره و بهويژه بخش غربى آن است که نسبت به حفاظت اين بخش اقدام جدى بهعمل آمد و نزديک به 500 کيلومتر مربع از آن براى يک منطقه حفاظتشده با عنوان ”ژئوپارک“ در نظر گرفته شد.
موقعيت و ويژگىهاى زمينشناسى جزيره قشم و وجود پديدههاى بسيارى از آثار نادر زمينشناسى دليل بسيار قانعکنندهاى بود که حفاظت از بخش غربى جزيره به شکل ژئوپارک صورت گيرد. تعريف مصوب يونسکو از ژئوپارک به قرار زير است:
«ژئوپارک منطقهاى است با وسعت کافى که مرزهاى آن به وضوح مشخص شده و چندين پديده بارز زمينشناسى در محدوده آن قرار گرفته باشد. اين محدوده بايد بتواند در توسعه اقتصادى جوامع پيرامون خود نقش مؤثرى ايفا نمايد. ژئوپارک ممکن است علاوه بر پديدههاى زمينشناسى از آثار تاريخى، بومشناسى، باستانشناسى و ميراث فرهنگى و طبيعى ديگر برخوردار باشد.»
براساس تعريف فوق از ژئوپارک و براساس تعريف فوق از ژئوپارک و براساس ارزيابى بهعمل آمده از بخش غربى جزيره قشم و با توجه به وجود پديدههاى بارز زمينشناسى مانند گنبد نمک، غارهاى نمک، چشمههاى گوگردى، درههاى شگفتانگيز و باتوجه به قرار گرفتن 25 کيلومتر ساحل بکر و زيبا در بخش جنوبى منطقه و همچنين باتوجه به چشماندازهاى زيبا وبيکران و حيات وحش فراوان در اين محدوده، جاى ترديد باقى نمىماند که بهترين روش ممکن و مناسبترين عنوان براى حفاظت و بهرهبردارى از اين منطقه همانا عنوان جهانى ”ژئوپارک“ است که با تعريف دقيق يونسکو مشخص شده است.
منابع:
روزنامه ایران، آمن خادمی
نمایش: 4415 بار
