بازگشت کشند قرمز و تهدید مرجانها و ماهیها

با افزایش هوای گرم در تابستان امسال در مناطق جنوب، خطر کشند قرمز، بیش از 500 تن انواع ماهیان مرجانی و شیلاتی را از بین برد. این پدیده ابتدا از تنگه هرمز آغازشد و سپس در سواحل بندرعباس، قشم و عسلویه و خوزستان ادامه یافت.

کشند قرمز یا شکوفایی جلبکی بر اثر رشد و تکثیر زیاد نوعی پلانکتون به وجود می آید که بر اثر آن رنگ آب دریا قرمز و یا قهوه ای می شود.

از مرگ این جلبک ها توده های ژله ای تشکیل و با رسوب در آبشش آبزیان باعث مرگ آنها می شود.

همچنین از تجزیه این توده های ژله ای گاز متان و آمونیاک بوجود می آید که موجب بوی نامطبوع و آزاردهنده ای می شود.

پدیده کشند قرمز نخستین بار مرداد سال 87 در خلیج فارس و دریای عمان مشاهده شد که عامل آن نوعی جلبک به نام ککلودینیوم بود و باعث نابودی بیش از34 تن آبزی شد.

چندی بعد این هیولای قرمز به قهوه ای تغییر رنگ داد و بوی بدی ایجاد کرد ، به حدی که نفس کشیدن در شهر دشوار شد.

بار دیگر پدیده کشند قرمز 11 و 16 خرداد امسال با شکوفایی 2 گونه بومی متفاوت دیده شد.

رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان می گوید: میزان سلولهای عامل بروز کشند قرمز به بیش از 400 هزار سلول در لیتر رسیده است.

معیار شناسایی پدیده کشند قرمز رسیدن سلولهای عامل این پدیده به 300 هزار در لیتر است.

مرتضوی پیش بینی کرد: در صورت پایداری این پدیده، شهریور امسال علاوه بر انتشار بوی نامطبوع ، با انبوه مرگ و میر آبزیان روبرو می شویم.

تا کنون 20 گونه شکوفایی جلبکی در خلیج فارس و دریای عمان دیده شده که مهمترین آنها شکوفایی کشند قرمز با عامل ککلودینیوم است.

رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان تصریح می کند: اگرچه در شکوفایی جلبکی امسال تا کنون مرگ و میر ماهیان مشاهده نشده اما چرخه اکولوژی خلیج فارس را دچار اختلال کرده است.

درباره علت تکثیر زیاد کوکلودینیوم پلی کریکوئیدس ( نام علمی پلانکتون عامل کشند قرمز ) در آبهای هرمزگان اظهار نظرهای بسیاری شده است .

کارشناسان زلزله گرم شدن کف دریا،آلودگی نفتی، سرازیر شدن آلاینده های صنعتی و فاضلاب های شهری به خلیج فارس را از مهمترین علل رشد ناگهانی پلانکتون عامل کشند قرمز در آبهای هرمزگان بیان کرده اند .

حتی برخی انتقال این گونه را از دیگر دریاها بوسیله آب توازن کشتی به خلیج فارس مطرح کردند ولی این نظر را گروهی دیگر از کار شناسان رد می کنند.

مسئول مرکزسنجش آلودگی و امور آزمایشگاهی اداره کل حفاظت محیط زیست هرمزگان می گوید: سرازیر شدن فاضلابهای شهری و صنعتی به خلیج فارس می تواند یکی از عوامل ایجاد کشند قرمز باشد.

مسیحی می افزاید: ورود فاضلاب به دریا و در نتیجه اشباع مواد مغذی( فسفات دار) مورد نیاز پلانکتون عامل کشند قرمز در آب دریا در افزایش تراکم سلولهای عامل این پدیده موثر است.

مطلبی رئیس مرکز تحقیقات شیلات ایران هم علت شکوفایی جلبکی را ورود فاضلاب های شهری و صنعتی به دریا اعلام می کند.

رئیس مرکز ملی اقیانوس شناسی هم می گوید: پدیده کشند قرمز به علت ورود پساب ها و مواد زاید به دریا ایجاد می شود.

چگینی می افزاید: کشند قرمز بخشی از مرجانهای جزایر لارک، قشم و فارور را سفید کرده است.

وفادار مدیر کل حفاظت محیط زیست هرمزگان هم همین عقیده دارد، وی می گوید: اگرچه شوری آب و درجه حرارت بالا در رشد این پدیده موثر است اما مهمترین عامل، ورود فاضلاب شهری به دریاست.

دمای 25 تا 32 درجه سانتی گراد مناسبترین دما برای رشد پلانکتون عامل کشند قرمز است.

بنابراعلام اداره کل هواشناسی هرمزگان حداکثردمای هوای هرمزگان به 50 درجه سانتی گراد می رسد.

اما مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب هرمزگان هیچ یک از این نظرها را قبول ندارد و می گوید: فاضلاب نه تنها هیچ گونه ضرری برای آبزیان ندارد بلکه می توان در این فاضلاب آبزی هم پرورش داد.

خادمی می افزاید: کشورهای هند، مالزی ،اندونزی ، ویتنام و چین در فاضلاب ماهی پرورش می دهند.

رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان در این باره می گوید: در این کشورها فاضلاب را مدیریت می کنند و طوری فاضلاب خانگی و صنعتی را تصفیه می کنند که امکان استفاده مجدد برای شرب هم وجود دارد.

مرتضوی می افزاید : درهرمزگان مدیریت فاضلاب وجود ندارد.

وی می گوید: بجای اینکه فاضلاب حتی تصفیه شده آنرا به دریا بریزیم بهتر است برای آبیاری زمینهای کشاورزی استفاده کنیم چون فاضلاب تصفیه شده شور است.

اجرای طرح تصفیه فاضلاب بندرعباس از سال 73 آغاز شده است.

منصوری مجری طرح تصفیه فاضلاب بندرعباس می گوید: از مجموع هزار و 399 کیلومتر شبکه جمع آوری فاضلاب شهر بندرعباس 650 کیلومتر آن اجرایی شده است.

خادمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب هرمزگان هم می گوید: تکمیل این طرح نیازمند تکمیل چهار ایستگاه بالابر و ساخت تصفیه خانه شماره دو است.

البته روند اجرای این طرح به علت کمبود اعتبار کند است.

شبکه تصفیه فاضلاب بندرعباس از جنوب فرودگاه این شهر تا منطقه سورو را در بر می گیرد و بسیاری از منطقه های شهر بندرعباس شامل این طرح نمی شود که فاضلاب آنها بصورت خام از طریق خور" گور سوزان" وارد خلیج فارس می شود.

با ایجاد شبکه تصفیه فاضلاب بستر شکوفایی جلبکی سمی فراهم نمی شود و این معضل زیست محیطی را دیگر شاهد نخواهیم بود.

به گفته وفادارمدیرکل حفاظت محیط زیست هرمزگان از مجموع 70 هزار متر مکعب فاضلاب تولیدی شهر بندرعباس روزانه فقط 60 درصد از آن تصفیه می شود.

خادمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب هرمزگان می گوید: تکمیل طرح تصفیه فاضلاب بندرعباس 274 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد که 100 میلیارد تومان آن تا کنون اختصاص یافته است.

مرتضوی رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان می گوید: اختصاص 10 میلیارد ریال اعتبار برای مبارزه با پدیده کشند قرمز از مصوبات دور دوم سفر هیات دولت به هرمزگان بود که تا کنون به رغم پیگیری ها، پرداخت نشده است.

بنابراعلام پایگاه اطلاع رسانی مهر، رئیس موسسه تحقیقات شیلات کشور می گوید: از سال 87 تا کنون اعتباراتی که برای مبارزه فیزیکی و تهیه و تدارک تجهیزات و خاک رس در چهار استان ساحلی تخصیص داده شده است سه میلیارد و 200 میلیون تومان از اعتبارات استانی بوده و 800 میلیون تومان از این اعتبار برای کنترل ورود فاضلاب به دریا در اختیار شرکت آب و فاضلاب هرمزگان قرار گرفته است.

مطلبی می افزاید: اعتبار یک میلیارد دلاری دولت که طی سفرهای استانی مصوب شد هنوز به استانهای ساحلی خلیج فارس و دریای عمان اختصاص نیافته است.

سابقه بلوم جلبکی (شکوفایی جلبکی) در آبهای هرمزگان به سالهای 75 تا 1385 و توفان گونو برمی گردد ، در این سالها بیش از 35 بلوم جلبکی اتفاق افتاد ، اما آخرین بلوم جلبکی ( کشند قرمز ) در آبهای خلیج فارس و دریای عمان وسعت و گستردگی بیشتری داشت.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می شود که بدانیم شکوفایی جلبکی علاوه بر مرگ و میر ماهیها می تواند باعث مسمومیت مستقیم برای انسان با علایم احساس سوزش و داغ شدن لبها، زبان و انگشتان ، سرگیجه ، تهوع و سردرد و بصورت غیر مستقیم اسهال، فلج شدن و علایم عصبی و فراموشی شود.

البته کارشناسان محیط زیست بر این باورند که کشند قرمز در خلیج فارس و دریای عمان سمی نیست و به جز آبزیان برای انسان خطری ندارد.

حال این سوال ایجاد می شود که آیا کشند قرمز از بین می رود؟

مرتضوی رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان می گوید:کشند قرمز هرگز رفع شدنی نیست و باید بطور منظم از طریق ماهواره پایش شود تا اگر دوباره رشد کرد بتوان با آن مبارزه کرد.

با استفاده از ماهواره شاخص های فیزیکی و شیمیایی آب قابل بررسی است.

راه مبارزه با پدیده کشند قرمز چیست؟

مرتضوی رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان در این مورد می گوید : بر اساس تجربیات کارشناسان کره جنوبی که بیش از 25 سال با پدیده کشند قرمز در آبهای ساحلی خود دست به گریبان هستند پاشیدن محلول آب و خاک رس روی لکه های کشند قرمز در کاهش تکثیر سلولهای پلانکتون عامل کشند قرمز موثر است.

مسیحی مسئول مرکزسنجش آلودگی و امور آزمایشگاهی اداره کل حفاظت محیط زیست هرمزگان گفت: چندسال پیش با پاشیدن محلول آب و خاک رس سلولهای پلانکتون عامل کشند قرمز در کف دریا ته نشین و به علت نرسیدن نورخورشید از تکثیر بیش از حدآن جلوگیری شد.

اما پاشیدن گل رس بر توده های جلبکی گرچه نابودی هیولا را در پی داشت اما تهدیدی جدی برای مرجان ها و آب سنگ ها بود.

مرتضوی رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان در این مورد می گوید: امسال بیشتر از باکتری و موجودات بومی که از عامل های شکوفایی جلبکی تغذیه می کنند برای مبارزه بیولوژیک با این پدیده استفاده می شود.

مبارزه بیولوژیک بر عکس مبارزه فیزیکی ( پاشیدن گل رس) عبارت است از مبارزه ای طبیعی که از باکتریهای خود دریا برای جلوگیری از رشد و تکثیر پلانکتونهای عامل کشند قرمز استفاده می شود.

گسترش کشند قرمز در دوره قبل در آبهای ساحلی استان سبب شده بود مصرف ماهی و میگو در استان کم شود.

حاج عباس 50 ساله که شغلش ماهی فروشی در بازار ماهی فروشان پشت شهر بندرعباس است با چهره ای گشاده از کار و کاسبی این روزها می گوید : سه سال پیش که کشند قرمز به سراغ خلیج فارس آمده بود به ندرت مردم از ما ماهی می خریدند و می گفتند ماهی مریضی می آورد.

خانم حسینی که ساکن بندرعباس است می گوید : در هفته سه بار ماهی مصرف می کردیم که از زمان بروز کشند قرمز دیگر جرات مصرف زیاد ماهی را نداشتیم چرا که می ترسیدیم دچار مسمومیت شویم.

احمدرضا صیاد 60 ساله قشمی هم می گوید : سه سال پیش میزان صید به یکباره کاهش یافت و بسیاری از صیادان بیکار شدند.

او یادآور شد: آن زمان در صیدگاههای لارک ، تیاب، کلاهی ، کوهستک و هنگام کشند قرمز بیداد می کرد.

شنیدن خبر بازگشت هیولای سرخ حالا باز هم دل آنها را لرزانده است.

احمدرضا می گوید: می ترسم امسال همان مشکل دوباره رخ دهد و بیکار شوم.

محمد که خانه اش در کنار ساحل است ، می گوید: از ترس ابتلا به بیماری پوستی در آب دریا شنا نمی کردیم و به فرزندانم هم اجازه این کار را نمی دادم .

این شهروند بندرعباسی می افزاید : دریا به رنگ قهوه ای وقرمز بود کنار ساحل لاشه انواع آبزیان دیده می شد و بوی تعفن دریا را از داخل خانه هم حس می کردم.

بنا بر نظر کارشناسان ،کشند قرمز کاهش صید ، بیکاری مقطعی صیادان ، خسارت به محیط زیست ساحلی و دریائی ، مرگ آبزیان بویژه آبزیان کف زی و بوی بد و تعفن در هوا را به همراه می آورد.

استان هرمزگان با برخورداری از 900 کیلومتر مرز آبی و وجود14 جزیره بزرگ و کوچک و بهره گیری توأم از خلیج فارس و دریای عمان مستعدترین استان جنوبی کشور در زمینه های مختلف دریایی و فعالیت های شیلاتی محسوب می شودو اقتصاد ساحل نشینان هم با دریا و آبزیان آن گره خورده است.

آنچه در بحث آلودگی دریا مسلم است و همچنان به عنوان مهمترین عامل بروز کشند قرمز شناخته می شود ورود فاضلاب های شهری و صنعتی به دریاست که چاره آن جز پیگیری و اقدام مسئولان نیست.

واحد مرکزی خبر